काठमाडौँ : राजधानीको मुटु नक्सालमा एकाएक आगो र धुवाँको मुस्लो उठ्दा शहर युद्धभूमि झैँ देखिन्थ्यो। भाटभटेनी सुपरमार्केटको मुख्य स्टोर र नजिकैको पाँचतारे होटल ‘हिल्टन’ दनदनी बलिरहेका थिए। जेनजी (Gen-Z) ले सुरु गरेको भ्रष्टाचारविरोधी आन्दोलन दोस्रो दिनमै हिंसात्मक रुप लिएपछि निजी क्षेत्रका ठूला व्यावसायिक संरचनाहरू आगोको लप्कामा परे।

भाटभटेनी सुपरमार्केटका मालिक मिनबहादुर गुरुङका अनुसार, “यो हाम्रो सम्पत्तिको मात्र होइन, हजारौँ परिवारको रोजगारीको क्षति हो।” उनका अनुसार दशकौंको लगानी र मिहिनेत केही घण्टामै खरानीमा परिणत भयो।

२०८२ साल भदौ २३ गते सुरु भएको जेनजी आन्दोलन सुरुमा शान्तिपूर्ण थियो—विद्यार्थीहरूका नाराबाजी, प्लेकार्ड र सामाजिक सञ्जालका पोस्टहरूमा मात्र सीमित। तर भदौ २४ गते आन्दोलन हिंसात्मक बन्दा सरकारी भवनसँगै निजी क्षेत्र पनि निशानामा पर्‍यो। विश्लेषकहरूका अनुसार, केही राजनीतिक तत्व र अराजक समूहले आन्दोलनलाई योजनाबद्ध रूपमा निजी क्षेत्रतर्फ मोडेका थिए।

प्रहरीका अनुसार देशभर ३० हजारभन्दा बढी तोडफोड, आगजनी र लुटपाटका भिडियो प्रमाण सङ्कलन भएका छन्। राजधानीका थापाथली, बालुवाटार, नक्साल, र नयाँबानेश्वर क्षेत्रमा ठूला क्षति भएका छन्।

विश्व बैंकको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार, आन्दोलनका कारण नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ४.४ प्रतिशतबाट घटेर २.१ प्रतिशतमा झर्ने सम्भावना छ। निजी क्षेत्र मात्रमा करिब ८० देखि १०० अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको छ।

भाटभटेनीदेखि हिल्टनसम्मको विनाश

देशकै सबैभन्दा ठूलो खुद्रा सञ्जाल भाटभटेनी सुपरमार्केटका २८ शाखामध्ये २१ वटा क्षतिग्रस्त बने। १२ शाखा पूर्णरूपमा जले, जसमा टङ्गाल, महाराजगन्ज, कोटेश्वर, पोखरा, चितवन, हेटौँडा, विराटनगर र धरानसमेत पर्छन्।

उता, चौधरी ग्रुपको सीजी डिजिटल पार्क, कार शोरुम र रावी भवन पनि आगलागीबाट जले। त्यसैगरी शङ्कर ग्रुपद्वारा सञ्चालित पाँचतारे होटल हिल्टनमा लगाइएको आगोले ८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति पुर्‍यायो। करिब ३ सय कर्मचारी बेरोजगार भए। ह्यात र वर्णवास होटलहरू पनि जले, जसले पर्यटन क्षेत्रलाई २५ अर्बभन्दा बढी घाटा पुर्‍याएको व्यवसायीहरूको अनुमान छ।

दूरसञ्चारमा एनसेल, बैंकिङमा हिमालयन र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, र मिडियामा कान्तिपुर मिडिया ग्रुप जस्ता संस्थाहरू पनि प्रभावित भए। यसले निजी क्षेत्रलाई मात्र होइन, रोजगारी, लगानी र आपूर्ति शृङ्खलालाई समेत ध्वस्त बनायो।

अर्थतन्त्रको धरातल हल्लियो

राष्ट्र बैंकका अनुसार, आन्दोलनका कारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाह भएका करिब डेढ खर्ब रुपैयाँ बराबरका ऋण प्रभावित भएका छन्। बीमा कम्पनीहरूले भूकम्पपछि जस्तै संकटको अवस्था भोगिरहेका छन्।

एफएनसीसीआईका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालका अनुसार, “निजी क्षेत्रले ठूलो घाउ पाएको छ, तर देश निर्माणप्रति हाम्रो प्रतिबद्धता अटल छ।”

पुनरुत्थानको प्रतिज्ञा

क्षतिको बाबजुद, निजी क्षेत्रले हार मानेको छैन। भाटभटेनीका गुरुङले आगलागीको भोलिपल्ट नै घोषणा गरे—“हामी कुनै पनि कर्मचारीलाई ननिकाल्नेछौँ, तलब र बोनस दिइरहनेछौँ।”
त्यसपछि ‘राइज अगेन’ नामक अभियान सुरु गर्दै उनले सबै शाखा पुनर्निर्माणको घोषणा गरे। चौधरी ग्रुप, एनसेल, र अरू ठूला व्यवसायहरूले पनि कर्मचारी कटौती नगर्ने नीति लिएका छन्।

सरकारले पनि ‘व्यवसाय पुनरुत्थान प्याकेज’ ल्याउँदै कर छुट, ऋण पुनर्संरचना र राहत कोषको घोषणा गरेको छ। एफएनसीसीआईले यसलाई ‘एकीकृत व्यवसाय पुनरुत्थान योजना’ नाम दिएको छ।

 निजी क्षेत्र बिना विकास असम्भव

नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा निजी क्षेत्रको योगदान ८१ प्रतिशतभन्दा बढी छ। रोजगारीमा यसको हिस्सा ८५ प्रतिशत छ। अर्थशास्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेका शब्दमा—“निजी क्षेत्रको मनोबल नै लगानीको थर्मोमिटर हो। यो कमजोर हुँदा देशको विकास सपना अधुरो रहन्छ।”

जेनजी आन्दोलनले देशलाई ठूलो घाउ दिएको छ, तर त्यसैसँग उठ्ने शक्ति पनि जगाएको छ। देशको आर्थिक पुनरुत्थानको बाटो कठिन छ, तर निजी क्षेत्रको दृढता र पुनर्निर्माणको संकल्पले नेपाल फेरि उठ्ने विश्वास दिलाउँछ।